TS. Lê Thu Hường

Trưởng phòng QLĐT&NCKH

ThS. Nguyễn Hằng Nga

 GVC. Khoa Lý luận cơ sở

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động đối ngoại ngày càng giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đối với tỉnh Nghệ An, việc đẩy mạnh hoạt động đối ngoại gắn với xúc tiến, thu hút đầu tư được xác định là giải pháp quan trọng nhằm huy động hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Trên cơ sở đó, bài viết phân tích hiệu quả hoạt động đối ngoại của tỉnh thông qua kết quả thu hút vốn đầu tư, đồng thời chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp trong thời gian tới.

1. Vai trò của hoạt động đối ngoại đối với thu hút đầu tư

Hoạt động đối ngoại của địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc tạo lập và mở rộng các điều kiện thuận lợi cho thu hút đầu tư phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Với tư cách là tổng thể các hoạt động đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân do cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức, triển khai, hoạt động đối ngoại góp phần mở rộng quan hệ hợp tác, thúc đẩy hội nhập quốc tế, tranh thủ hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, đồng thời bảo đảm quốc phòng – an ninh và nâng cao vị thế, uy tín của địa phương. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động đối ngoại của địa phương được định hướng rõ theo mục tiêu phục vụ phát triển, trong đó thu hút đầu tư giữ vị trí trung tâm.

Việc gắn hoạt động đối ngoại với thu hút đầu tư giúp địa phương chủ động quảng bá hình ảnh, tiềm năng, lợi thế và môi trường đầu tư; tăng cường tiếp xúc, đối thoại, mở rộng và làm sâu sắc quan hệ hợp tác với các đối tác, nhà đầu tư trong và ngoài nước. Thông qua các kênh đối ngoại song phương, đa phương và xúc tiến đầu tư, các mối quan hệ đối ngoại từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư cụ thể, trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Từ góc độ thực tiễn, vai trò của hoạt động đối ngoại đối với thu hút đầu tư được thể hiện tập trung qua kết quả thu hút vốn đầu tư của địa phương, thể hiện ở quy mô, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu và chất lượng nguồn vốn, lĩnh vực đầu tư, hiệu quả dự án và tác động lan tỏa đối với tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, việc phân tích vai trò của hoạt động đối ngoại đối với thu hút đầu tư thông qua kết quả thu hút vốn đầu tư của tỉnh Nghệ An là phù hợp và có cơ sở lý luận, thực tiễn rõ ràng.

2. Thực trạng và hiệu quả hoạt đối ngoại của Nghệ An nhìn từ kết quả thu hút vốn đầu tư

2.1. Chủ trương, định hướng của tỉnh Nghệ An về hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam hiện đại. Kế thừa tư tưởng của Người, Đảng ta không ngừng bổ sung, hoàn thiện đường lối đối ngoại phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước và bối cảnh quốc tế. Từ thời kỳ Đổi mới, tư duy đối ngoại được cụ thể hóa theo hướng toàn diện, chủ động và hội nhập sâu rộng; Đại hội VI của Đảng (năm 1986) xác định ba chủ thể của hoạt động đối ngoại là đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân. Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị (năm 1988) tiếp tục xác lập chủ trương xây dựng “nền đối ngoại rộng mở”, tạo nền tảng cho quá trình hội nhập quốc tế.

Qua các kỳ đại hội, đặc biệt là Đại hội XIII của Đảng, tư duy đối ngoại tiếp tục được phát triển theo hướng xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, lấy ba trụ cột làm nòng cốt, gắn chặt đối ngoại với phát triển đất nước. Quan điểm này được khẳng định tại Hội nghị Đối ngoại toàn quốc lần thứ nhất (tháng 12-2021), khi Đảng ta xác định xây dựng nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam hiện đại, mang đậm bản sắc dân tộc, tiêu biểu là “trường phái ngoại giao cây tre Việt Nam”, trở thành nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị và cơ sở để các địa phương vận dụng trong triển khai hoạt động đối ngoại gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Quán triệt đường lối, quan điểm đối ngoại của Đảng, qua các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh, tư duy về hoạt động đối ngoại của Nghệ An từng bước được định hình theo hướng phục vụ trực tiếp mục tiêu phát triển, gắn mở rộng quan hệ hợp tác, hội nhập quốc tế với thu hút đầu tư và khai thác hiệu quả các nguồn lực bên ngoài. Trên cơ sở đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XIX xác định yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại theo hướng chủ động, sáng tạo, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; đồng thời củng cố quan hệ với các đối tác truyền thống, mở rộng quan hệ với các đối tác tiềm năng nhằm thu hút hiệu quả nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Kế thừa và phát triển quan điểm này, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư như một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XX và các nghị quyết quan trọng của Trung ương, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An ban hành Kế hoạch số 339-KH/TU ngày 20/5/2025 triển khai thực hiện Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Kế hoạch số 328-KH/TU ngày 24/4/2025 thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các kế hoạch này định hướng việc kết hợp đồng bộ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân với xúc tiến đầu tư, hợp tác kinh tế quốc tế; gắn hội nhập quốc tế với phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và có sức lan tỏa đối với phát triển vùng.

2.2. Kết quả hoạt động đối ngoại của tỉnh Nghệ An gắn với thu hút đầu tư

Trên cơ sở các chủ trương, định hướng đã đề ra, hoạt động đối ngoại của tỉnh Nghệ An thời gian qua được triển khai khá toàn diện với hình thức và nội dung phong phú. Công tác xúc tiến đầu tư được tăng cường thông qua việc tổ chức, tham gia các hội nghị, diễn đàn xúc tiến đầu tư trong và ngoài nước; đón tiếp các đoàn doanh nghiệp, nhà đầu tư quốc tế đến tìm hiểu cơ hội đầu tư tại tỉnh.

Song song với đó, tỉnh chú trọng mở rộng và làm sâu sắc quan hệ hợp tác với các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp nước ngoài; ký kết và triển khai các thỏa thuận hợp tác trên nhiều lĩnh vực, trong đó có kinh tế và đầu tư. Hoạt động đối ngoại của lãnh đạo tỉnh được định hướng rõ ràng, tập trung quảng bá hình ảnh, tiềm năng, thế mạnh của Nghệ An, đồng thời trực tiếp vận động, kêu gọi các nhà đầu tư chiến lược. Nhìn chung, hoạt động đối ngoại ngày càng đi vào chiều sâu, gắn chặt với phát triển kinh tế - xã hội và thu hút đầu tư, từng bước chuyển từ “đối ngoại giao lưu” sang “đối ngoại phục vụ phát triển”.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, kết quả thu hút vốn đầu tư phản ánh khá rõ hiệu quả hoạt động đối ngoại của tỉnh Nghệ An, đặc biệt là vai trò cầu nối của các kênh đối ngoại trong quảng bá môi trường đầu tư, mở rộng mạng lưới đối tác, xúc tiến hợp tác kinh tế và tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng nhà đầu tư trong và ngoài nước. Năm 2022, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, Nghệ An vẫn thu hút được 961,3 triệu USD vốn FDI, lần đầu tiên lọt vào nhóm 10 địa phương thu hút FDI lớn nhất cả nước, đồng thời tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 95 nghìn tỷ đồng.[1]

Sang năm 2023, cùng với việc đẩy mạnh các hoạt động đối ngoại, xúc tiến đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, vốn FDI vào tỉnh tăng mạnh lên 1,603 tỷ USD, tăng 66,8% so với năm 2022, đưa Nghệ An vươn lên xếp thứ 8/63 tỉnh, thành phố; tổng vốn đầu tư toàn xã hội theo đó được mở rộng, ước đạt trên 110 nghìn tỷ đồng.[2] Năm 2024, tỉnh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực khi ước thu hút 1,696 tỷ USD vốn FDI - mức cao nhất từ trước đến nay - trong khi tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 125 nghìn tỷ đồng.[3]

Kết thúc năm 2025, Nghệ An thu hút 25 dự án FDI với tổng số vốn đăng ký vượt 1 tỉ USD, đóng góp tích cực vào tăng trưởng GRDP và tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026. Kết quả thu hút đầu tư tiếp tục cho thấy xu hướng ổn định và tích cực, tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và hiệu quả của hoạt động đối ngoại gắn với xúc tiến đầu tư của tỉnh.[4]

Sự gia tăng liên tục cả về quy mô vốn FDI và tổng vốn đầu tư toàn xã hội qua các năm cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa hoạt động đối ngoại và thu hút đầu tư ở Nghệ An. Hoạt động đối ngoại không chỉ trực tiếp thu hút các dự án FDI quy mô lớn mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, củng cố niềm tin của khu vực đầu tư trong nước, khơi thông các nguồn vốn xã hội, qua đó nâng cao tổng mức đầu tư và cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế địa phương.

Trên cơ sở quy mô và tốc độ gia tăng vốn đầu tư, có thể thấy chất lượng dòng vốn vào Nghệ An từng bước được nâng lên. Việc vốn FDI tăng ổn định giai đoạn 2022-2025 cho thấy tỉnh không chỉ thu hút dự án mới mà còn tạo được niềm tin để các nhà đầu tư hiện hữu mở rộng quy mô, tăng vốn, phản ánh môi trường đầu tư ổn định và hiệu quả của hoạt động đối ngoại trong việc duy trì, làm sâu sắc quan hệ hợp tác.

Đáng chú ý, cơ cấu dòng vốn FDI vào Nghệ An những năm gần đây cho thấy xu hướng tập trung rõ vào lĩnh vực sản xuất công nghiệp, chế biến, chế tạo và phát triển hạ tầng khu công nghiệp, phù hợp với định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao giá trị gia tăng của tỉnh. Theo tổng hợp từ các báo cáo của UBND tỉnh và Sở Kế hoạch và Đầu tư, giai đoạn 2022-2024, trên 70% tổng vốn FDI đăng ký mới và điều chỉnh tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chủ yếu tại Khu kinh tế Đông Nam và các khu công nghiệp trọng điểm như VSIP Nghệ An, WHA Industrial Zone, Hoàng Mai I.[5]

Riêng trong các năm 2023 và 2024, phần lớn dự án FDI quy mô lớn tập trung vào lĩnh vực sản xuất công nghiệp, trong đó nhiều dự án có hàm lượng công nghệ tương đối hiện đại, định hướng xuất khẩu và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; đồng thời, các dự án điều chỉnh tăng vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng vốn FDI, cho thấy xu hướng nhà đầu tư mở rộng quy mô, kéo dài thời gian hoạt động và gắn bó lâu dài với địa phương.

2.3. Đánh giá hiệu quả hoạt động đối ngoại thể hiện qua kết quả thu hút đầu tư

Kết quả thu hút vốn đầu tư qua các năm cho thấy hoạt động đối ngoại của tỉnh Nghệ An đã đạt được hiệu quả rõ nét, góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh và uy tín của tỉnh trong mắt các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Nghệ An từng bước được nhận diện là điểm đến đầu tư tiềm năng, an toàn và hấp dẫn ở khu vực Bắc Trung Bộ, thể hiện qua việc ngày càng nhiều nhà đầu tư chiến lược lựa chọn triển khai dự án, cùng với sự gia tăng liên tục của các dòng vốn FDI và DDI cả về quy mô và chất lượng.

Thứ hai, hoạt động đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong thu hút các dự án đầu tư có chất lượng, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các dự án sản xuất công nghiệp, chế biến, chế tạo, công nghệ cao và hạ tầng khu công nghiệp không chỉ tạo việc làm, tăng thu ngân sách mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, nâng cao năng lực cung ứng, khuyến khích doanh nghiệp trong tỉnh đổi mới công nghệ và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Sự gia tăng các dự án quy mô lớn, công nghệ hiện đại, thời gian hoạt động dài phản ánh mức độ hấp dẫn và niềm tin của nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư của tỉnh.

Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư vẫn còn những hạn chế. Mức độ thu hút đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và vị trí chiến lược của tỉnh; một số dự án còn hạn chế về giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và khả năng lan tỏa; sự phối hợp giữa hoạt động đối ngoại với các ngành, địa phương trong theo dõi, hỗ trợ sau xúc tiến đầu tư chưa thật đồng bộ, làm giảm hiệu quả khai thác cơ hội.

Nhìn chung, hiệu quả hoạt động đối ngoại không chỉ thể hiện ở quy mô vốn thu hút mà còn ở chất lượng dự án, tác động lan tỏa và mức độ tin cậy của nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư tỉnh Nghệ An, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao tính chiến lược, đồng bộ và chuyên nghiệp của hoạt động đối ngoại trong thời gian tới.

3. Một số kinh nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư

Từ thực tiễn hoạt động đối ngoại và kết quả thu hút vốn đầu tư của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2022-2025, có thể rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu. Thứ nhất, luôn bám sát sự lãnh đạo của Đảng và các chủ trương, nghị quyết về hội nhập, phát triển kinh tế; hoạt động đối ngoại được định hướng phục vụ trực tiếp mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, gắn chặt với xúc tiến đầu tư và cải thiện môi trường đầu tư. Thứ hai, lấy nhu cầu, lợi ích hợp pháp và tiềm năng phát triển của nhà đầu tư làm trung tâm nhằm xây dựng niềm tin và duy trì quan hệ hợp tác lâu dài với các đối tác chiến lược. Thứ ba, tăng cường phối hợp đồng bộ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân, xúc tiến đầu tư và cải cách hành chính, bảo đảm hoạt động có trọng tâm và hiệu quả thực chất.

Từ chất lượng và cơ cấu vốn FDI, DDI cho thấy Nghệ An đã từng bước nâng cao chất lượng nguồn vốn, ưu tiên các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, có khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Điều này khẳng định hiệu quả hoạt động đối ngoại không chỉ ở quy mô vốn thu hút mà còn ở chất lượng dự án và tác động lan tỏa đối với kinh tế địa phương.

Trong thời gian tới, để tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư, tỉnh Nghệ An cần tập trung thực hiện các giải pháp sau:

Một là, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động đối ngoại theo hướng thiết thực, gắn với nhu cầu nhà đầu tư và định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực ưu tiên; chủ động khai thác các diễn đàn, chương trình hợp tác quốc tế và đẩy mạnh quảng bá tiềm năng, lợi thế của tỉnh.

Hai là, nâng cao chất lượng xúc tiến đầu tư, tập trung thu hút các nhà đầu tư chiến lược, dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường; đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, ưu đãi, tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định.

Ba là, tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ đối ngoại và xúc tiến đầu tư thông qua đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng, đáp ứng yêu cầu tham mưu và triển khai hiệu quả trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Bốn là, đẩy mạnh phối hợp liên ngành, liên sở và giữa các cấp chính quyền với doanh nghiệp, bảo đảm thông tin kịp thời, hỗ trợ hiệu quả quá trình triển khai dự án, qua đó củng cố niềm tin và nâng cao hiệu quả thu hút vốn.

Những giải pháp trên, gắn với bài học kinh nghiệm từ thực tiễn, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và chất lượng nguồn vốn đầu tư, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng của tỉnh Nghệ An trong giai đoạn tới.

Kết luận

Thực tiễn cho thấy, hoạt động đối ngoại đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư của tỉnh Nghệ An. Những kết quả đạt được trong thu hút đầu tư qua các năm là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác đối ngoại trong phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại gắn với thu hút đầu tư sẽ là yêu cầu cấp thiết, góp phần đưa Nghệ An phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Tài liệu tham khảo:

1. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, NXBCTQGST.

2. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, XIII, NXBCTQGST.

3. Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị (năm 1988).

4. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

5. Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24/1/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

6. Văn kiện đại hội đại biểu đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XI, XX

7. Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An, Kế hoạch số 339-KH/TU ngày 20/5/2025.

8. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An, Kế hoạch số 328-KH/TU ngày 24/4/2025.

9. UBND tỉnh Nghệ An: Báo cáo tình hình thu hút FDI các năm 2022-2025.

10. UBND tỉnh Nghệ An. Báo cáo tổng kết hoạt động đối ngoại và xúc tiến đầu tư năm 2022-2025, Nghệ An.